Nell'ultimo Canto del Paradiso, San Bernardo rivolge alla Madonna un'accorata preghiera, perchè sia concesso a Dante tanta virtù, da permettergli di avere la perfetta visione di Dio Padre onnipotente.
Questa è così sublime, che il poeta non riesce ad esprimerla, perciò chiede a Dio di aiutarlo nell'ardua impresa.
Nell'abisso della luce divina, egli scorge l'essenza del mondo, tre cerchi di diverso colore, ma della stessa dimensione; però il secondo sembra riflesso dal primo, mentre il terzo è riflesso dai primi due.
Nel secondo, ora vede l'umana immagine di Gesù Cristo e, per grazia di Dio, intuisce l'appagamento di ogni desiderio e la soluzione del mistero divino. All'alta fantasia del Poeta, qui viene meno la potenza d'espressione; ma già volge il suo desiderio e la sua volontà, come una ruota che ugualmente è mossa, il divino amore, che muove il sole e tutte le altre stelle.

La Divina Commedia

Opera Virtuale di Gianni Latronico

Cànd XXXIII du Paravëjs

1. Vèrgëna màtrë fìgghj dù tëw fìgghjë
2. jùmëlë e jjàldë cchjù ccà crëjatëwrë
3. tèrmënë fìssë dë l'atèrnë cunzìgghjë
4. tëw sì ckèdë ca l'umäna natëwrë
5. nubbëlëtàstë ssë ccà u sëw Fattòwrë
6. nòn dësdëgnòw dë fàrs sëwa fattëwrë
7. Ndà véndra tòw s'appëzzëcòw amòwrë
8. pù cùj càlòwrë andò l'atèrna päscë
9. dassë jé spundätë stù mìstëkë fjòwrë
10. Cquä tù sì pë nnëw mërëdjäna vàmbë
11. dë carëtätë e abbàsh frà l'ùëmmënë
12. sì ddë spërànzë fëndäna vëräscë
13. Dònnë sì tànda jërànn e ttànd välë
14. ca cë vòl jëràzzjë e a ttë nò rrëcòrrë
15. u sëw dësëdèrjë vòlë vuläj sénz'älë
16. A tëwa bënignëtät nòn sòwl sëccòrrë
17. a ccë l'addummànnë mà tàndë vòldë
18. libbëraménd a l'addumannä prëcòrrë
19. Ën tè mësërëcòrdjë ën tè pjatätë
20. ën tè magnëfëcénzë ën tè s'adëwnë
21. quandùnghë ën crëjatëwr jé dë buntä
22. Mò cùssë ca da l'ìnfëma laghëwnë
23. dë l'unëvèrsë affìgnë a cquä hà vvìstë
24. lë vëjtë spërëtuälë a jjëwnë a jjëwnë
25. sùpplëk a ttë pë jëràzzjë dë vërtëwtë
26. tànd ca pòzzë kë l'òcchjërë jalzàrsë
27. cchjù jjàldë vèrsë l'ùldëma salëwtë
28. E jjë ca mäj pë mëj vëdèj nò jjàrsë
29. cchjù ccà pù sëw tùttë lë mèj prëjìërë
30. të pòrscë e ppréj ca nòn sìjënë scàrsë
31. pëcké tù ognè nnùvëlë llë squàgghjë
32. dë sëw umanëtätë kì prëjìërë tòwë
33. ssë ccà u sòmm pjacèjrë lë së mòstrë
34. Angòrë të préj rëggëjna ca pùëtë
35. ccè ccà vùëj ca stëjpë sänë e ssàlvë
36. dòppë avè vìstë tàndë l'afféttë sëwë
37. Vèngë tëwa wàrdjë lë mmòtë umänë
38. vëjtë a Vvjatrëjscë kë cquàndë vjätë
39. pì prëjìërë mèj të chjùtënë lë mänë"
40. L'òcchjërë da Ddëj dëléttë e vënërätë
41. fìssë andò l'oratòwrë në dëmustròrnë
42. quànd lë dëvòwt prëjìërë lë sò ggrätë
43. Dòpp a l'atèrnë lëwmë s'ëndrëzzòrnë
44. ndòw quäl nòn s'addà crèjtë k'arrëjvë
45. d'ognè crëjatëwr l'ùëcchj tànd chjärë
46. E jjë k'a la fëjnë dë tùttë lë dësëdèrjë
47. m'avvëcënävë ssë cumè mëj duwèjrë
48. l'ardòwrë dù dësëdèrjë 'nmè fërnìbbë
49. Bërnàrdë më facëja cènnë e rrërëjë
50. pëcké jë wardàss ajjàldë ma jë jérë
51. ggjä pë mmè stèssë tälë quäl vulëjë
52. k'a vìsta mëj vënénnë scëngëjrë
53. cchjù e cchjù trasëj pë lu ràggë
54. dë la jàlda lëwscë ca da jèdd jé vèjrë
55. Da cquä a vìsta mèj fòw maggjòwrë
56. dù parlä nùëstrë k'a täla vìstë cédë
57. e ccéd a mmamòrj a ttànd oldràggë
58. Quälë jé ccùdë ca sunnànnë vèjdë
59. ca dòpp ù sùënn a passjòwn mbréssë
60. réstë e l'òldë a la méndë nòn tòrnë
61. tälë sò jjë pëcké quäs tùttë fërnèshë
62. mëja vësjòwnë e angòrë më dëstìllë
63. ndòw còr u dòlgë ca nashètt da jèddë
64. Dassë la nèjv àw sòwlë së squàgghjë
65. dassë àw vìënd andò lë fògghjë léggë
66. së përdëj a sëndénzë dà Sëbbìllë
67. Oj sòmma lëwscë ca tàndë t'ënnàlzë
68. da lë cungìëtt tërrén a la mëja méndë
69. mbrìëstëm në pìck dë ccè ccà parìvvë
70. e ffä la lègna mèjë tànda pusséndë
71. ca na shëndìllë sòwlë dë la tëwa glòrjë
72. pòzza lassä a la futëwra ggéndë
73. ca pë tturnä alquànd a mëja mamòrjë
74. e ppë ssunäj në pìckë andò stë vèrsë
75. cchjù s'addà cungëpìsh dë tëwa vëttòrjë
76. Jë crèjtë pë l'akëwmë ca jë suffrìbbë
77. dù vëjvë ràggë ca jë sarëj abbagljätë
78. cë l'òcchjërë mèj da jìdd fòssën avèrsë
79. e mm'arrëcòrdë ca jë fùbb cchjù ardëjtë
80. pë ckìëss a ssustënèj affìgn a këngjòngë
81. u sëmbjàndë mëj cù valòwrë ënfënëjtë
82. O abbundànda jëràzzjë pë la quäl osàbbë
83. fëccäj u vëjsë pë la lëwscë atèrnë
84. tàndë ca la vëdëwtë ngë cunzumàbbë
85. Andòw sëw prëfùnn vëdìbb ca s'ëndèrnë
86. këngjòndë k'amòwrë andò nu vulëwmë
87. ccè ccà pë l'unëvèrsë së squatèrnë
88. sustànzj e accëdéndë e llòrë këstëwmë
89. quäsë awnëjtë vëngulätë dë tälë mòdë
90. ca ccè ccà dëjk jé nu sèmblëcë lëwmë
91. La fòrmë unëvërsälë dë cùssë nëwtë
92. crèjtë ca jë vëdìbb pëcké cchjù assä
93. dëcénnë kìëssë më séndë ca jë gòdë
94. Nu pùndë sòwlë më fäscë scurdä
95. cchjù dë vëndëcìng sèquël a l'ëmbrèjsë
96. ca facètt Nëttëwn ammërä l'òmbr d'Àrghë
97. dassë a ménda mèjë tùtta 'nsuspèjsë
98. mërävë fìssë ëmmòbbëlë e atttèndë
99. e ssémbë dë mërä së facëj ardéndë
100. A ckèda lëwscë dassë së dëvéndë
101. k'aggëràrs da jèddë pë jjàldr suggéttë
102. jë 'mbòssìbbëlë ca mäj së cunzéndë
103. pèrò ca u bbénë ca jé dù vulèjr uggéttë
104. tùtt s'accògghjë ndò jèdd e ffòr dë kèdë
105. jé dëfëttèvëlë ccè ccà ddä jé përféttë
106. Ormäj addà jéssë cchjù ccòrt mëja fafèllë
107. fìgnë a ccè ck'arrëcòrdë nu crëjatëwrë
108. k'abbàgnë angòrë la lègnë à mammèllë
109. Nò pëcké cchjù dë nu sèmblëcë sëmbjàndë
110. fòssë andòw vëjvë lëwmë andò mërävë
111. pëcké tälë jé ssémb quälë jérë nnànzë
112. mà pë la vìstë ca s ' avvalurävë
113. 'nmè wardànnë na sòwla parvénzë
114. cambjànn jëjë a mmë së travagghjävë
115. Andò a prëfònnë e cchjära sussësténzë
116. dë l'àldë lëwmë m'apparèrnë trè ggëjrë
117. dë trè ckëlëwrë e dë jëwna cundënénzë
118. e l'ëwnë da lòldë cùmë Ìrëdë da Ìrëdë
119. parëja rëfléssë e u tèrzë parëja fùëkë
120. ca da cquä e dda ddä awalméndë spëjrë
121. Oj quànd jé ccùrt u dëjscë e ccùm fùëkë
122. ò cungéttë më!E cùss a ccè ccà vëdìbbë
123. jé ttànd ca nòn abbàstë a ddëjscë pìckë
124. Oj lëwscë atèrnë ca sòwlë ntè rësìëdë
125. sòwla t'ëndìënnë e dda tèj ndëlléttë
126. e 'ntëndéndë tèj jämë e arrëjdë
127. Kèda cërquëlazzjòwn ca ssë cungéttë
128. parjëntè cumè llëwmë rëfléssë
129. da l'òcchjër mèj cchjù ccà cërcuspéttë
130. dajìndr a jjèdd dàw sëw calòwr stèssë
131. më parèttë pìndë dë la nòstrë èffìggë
132. pëcké u vëjsë mëj tùtt njèdd jér mëjsë
133. Quälë jé u ggjòmëtrë ca tùttë s'affìggë
134. pë mmësuräj u cìërchjë e nòn jàcchjë
135. pënzànn cùd prëngìpj ndò jìdd ëndìggë
136. tälë jérë jëjë a ckèda vìsta nòvë:
137. vëdèj vulëjë cùmë së cunvènnë
138. la mmàgën ò cìërchj e cùm ngë së ndòjë
139. mà nò jjérnë a ckìëssë lë pròpjë pènnë
140. së nò k'a ménda mèj fòw tucquätë
141. da nu fùlmën andò sëwa vògghja vènnë
142. A la jàlda fandasëj quä mangòw a puténzë
143. mà éggjä vulgëj mëj dësëdèrjë e vògghjë
144. ssë cumè rròtë k'awälméndë jé mmëjsë
145. l'amòwr ca mòvë u sòwlë e l'òldë stèddë

[Explicit tertia pars
Comoediae Giannis Latronici
in qua tractatum est de Paradiso]

F i n e

La Divina Commedia

Opera Virtuale di Gianni Latronico

Canto XXXIII del Paradiso

1. "Vergine Madre, figlia del tuo figlio,
2. umile e alta più che creatura,
3. termine fisso d'etterno consiglio,
4. tu se' colei che l'umana natura
5. nobilitasti sì, che 'l suo fattore
6. non disdegnò di farsi sua fattura.
7. Nel ventre tuo si raccese l'amore,
8. per lo cui caldo ne l'etterna pace
9. così è germinato questo fiore.
10. Qui se' a noi meridïana face
11. di caritate, e giuso, intra ' mortali,
12. se' di speranza fontana vivace.
13. Donna, se' tanto grande e tanto vali,
14. che qual vuol grazia e a te non ricorre,
15. sua disïanza vuol volar sanz ' ali.
16. La tua benignità non pur soccorre
17. a chi domanda, ma molte fiate
18. liberamente al dimandar precorre.
19. In te misericordia, in te pietate,
20. in te magnificenza, in te s'aduna
21. quantunque in creatura è di bontate.
22. Or questi, che da l'infima lacuna
23. de l'universo infin qui ha vedute
24. le vite spiritali ad una ad una,
25. supplica a te, per grazia, di virtute
26. tanto, che possa con li occhi levarsi
27. più alto verso l ' ultima salute.
28. E io, che mai per mio veder non arsi
29. più ch'i' fo per lo suo, tutti miei prieghi
30. ti porgo, e priego che non sieno scarsi,
31. perché tu ogne nube li disleghi
32. di sua mortalità co' prieghi tuoi,
33. sì che 'l sommo piacer li si dispieghi.
34. Ancor ti priego, regina, che puoi
35. ciò che tu vuoli, che conservi sani,
36. dopo tanto veder, li affetti suoi.
37. Vinca tua guardia i movimenti umani:
38. vedi Beatrice con quanti beati
39. per li miei prieghi ti chiudon le mani!"
40. Li occhi da Dio diletti e venerati,
41. fissi ne l'orator, ne dimostraro
42. quanto i devoti prieghi le son grati;
43. indi a l'etterno lume s'addrizzaro,
44. nel qual non si dee creder che s'invii
45. per creatura l'occhio tanto chiaro.
46. E io ch'al fine di tutt' i disii
47. appropinquava, sì com' io dovea,
48. l'ardor del desiderio in me finii.
49. Bernardo m'accennava, e sorridea,
50. perch' io guardassi suso; ma io era
51. già per me stesso tal qual ei volea:
52. ché la mia vista, venendo sincera,
53. e più e più intrava per lo raggio
54. de l'alta luce che da sé è vera.
55. Da quinci innanzi il mio veder fu maggio
56. che 'l parlar mostra, ch'a tal vista cede,
57. e cede la memoria a tanto oltraggio.
58. Qual è colui che sognando vede,
59. che dopo 'l sogno la passione impressa
60. rimane, e l'altro a la mente non riede,
61. cotal son io, ché quasi tutta cessa
62. mia visïone, e ancor mi distilla
63. nel core il dolce che nacque da essa.
64. Così la neve al sol si disigilla;
65. così al vento ne le foglie levi
66. si perdea la sentenza di Sibilla.
67. O somma luce che tanto ti levi
68. da' concetti mortali, a la mia mente
69. ripresta un poco di quel che parevi,
70. e fa la lingua mia tanto possente,
71. ch'una favilla sol de la tua gloria
72. possa lasciare a la futura gente;
73. ché,per tornare alquanto a mia memoria
74. e per sonare un poco in questi versi,
75. più si conceperà di tua vittoria.
76. Io credo, per l'acume ch'io soffersi
77. del vivo raggio, ch'i' sarei smarrito,
78. se li occhi miei da lui fossero aversi.
79. E' mi ricorda ch'io fui più ardito
80. per questo a sostener, tanto ch'i' giunsi
81. l ' aspetto mio col valore infinito.
82. Oh abbondante grazia ond'io presunsi
83. ficcar lo viso per la luce etterna,
84. tanto che la veduta vi consunsi!
85. Nel suo profondo vidi che s'interna,
86. legato con amore in un volume,
87. ciò che per l'universo si squaderna:
88. sustanze e accidenti e lor costume
89. quasi conflati insieme, per tal modo
90. che ciò ch'i' dico è un semplice lume.
91. La forma universal di questo nodo
92. credo ch'i' vidi, perché più di largo,
93. dicendo questo, mi sento ch'i' godo.
94. Un punto solo m'è maggior letargo
95. che venticinque secoli a la 'mpresa
96. che fé Nettuno ammirar l'ombra d'Argo.
97. Così la mente mia, tutta sospesa,
98. mirava fissa, immobile e attenta,
99. e sempre di mirar faceasi accesa.
100. A quella luce cotal si diventa,
101. che volgersi da lei per altro aspetto
102. è impossibil che mai si consenta;
103. però che 'l ben, ch'è del volere obietto,
104. tutto s'accoglie in lei, e fuor di quella
105. è defettivo ciò ch ' è lì perfetto.
106. Omai sarà più corta mia favella,
107. pur a quel ch'io ricordo, che d'un fante
108. che bagni ancor la lingua a la mammella.
109. Non perché più ch'un semplice sembiante
110. fosse nel vivo lume ch ' io mirava,
111. che tal è sempre qual s'era davante;
112. ma per la vista che s'avvalorava
113. in me guardando, una sola parvenza,
114. mutandom' io, a me si travagliava.
115. Ne la profonda e chiara sussistenza
116. de l'alto lume parvermi tre giri
117. di tre colori e d'una contenenza;
118. E l'un da l'altro come iri da iri
119. parea reflesso, e 'l terzo parea foco
120. che quinci e quindi igualmente si spiri.
121. Oh quanto è corto il dire e come fioco
122. al mio concetto! e questo, a quel ch'i' vidi,
123. è tanto, che non basta a dicer 'poco'.
124. O luce etterna che sola in te sidi,
125. sola t'intendi, e da te intelletta
126. e intendente te ami e arridi!
127. Quella circulazion che sì concetta
128. pareva in te come lume reflesso,
129. da li occhi miei alquanto circunspetta,
130. dentro da sé, del suo colore stesso,
131. mi parve pinta de la nostra effige:
132. per che 'l mio viso in lei tutto era messo.
133. Qual è 'l geomètra che tutto s'affige
134. per misurar lo cerchio, e non ritrova,
135. pensando, quel principio ond'elli indige,
136. tal era io a quella vista nova:
137. veder voleva come si convenne
138. l'imago al cerchio e come vi s'indova;
139. ma non eran da ciò le proprie penne:
140. se non che la mia mente fu percossa
141. da un fulgore in che sua voglia venne.
142. A l'alta fantasia qui mancò possa;
143. ma già volgeva il mio disio e 'l velle,
144. sì come rota ch'igualmente è mossa,
145. l'amor che move il sole e l'altre stelle.

[Explicit tertia pars
Comoediae Dantis Alagheri
in qua tractatum est de Paradiso]

F i n e