A DĔVĔJNA CUMMÈDIĔ NDJALÈTTĔ FRANNĔNÈJSĔ
dë Gianni Latronico
http://www.diablogando.it

LA DIVINA COMMEDIA DI DANTE ALIGHIERI

Paradiso - Canto I

La principale divisione del Paradiso considera i 7 cieli planetari suddivisi in: I. Intrasolare: I. incostanza, 1 – II. Mercurio: ambizione, 2 – III. Venere: amore terreno, 3; II. Solare: IV. Sole: prudenza, 4 – V. Marte: fortitudine, 5 – VI. Giove: giustizia, 6; III. Soprasolare: VII. Saturno: temperanza, 7; VIII. Cielo stellare: anime, 8; IX. Primo mobile: angeli, 9; Empireo, 10 dove alita Dio, i suoi angeli ed i suoi redenti: Cielo di luce e d’amore, oltre lo spazio ed il tempo, dove abitano gli spiriti. Sottili analogie ed accenni in tutta la cantica del Paradiso suggeriscono quanto siano astrologicamente appropriati i vari pianeti come luoghi di manifestazione dei vari gruppi di anime: nella costellazione dei Gemini, tutte le anime sono riunite insieme e sono una volta di più manifesti al Poeta, benché egli conversi soltanto con membri del gruppo supremo, al quale appartengono gli Apostoli ed il nostro Primo Padre Adamo. Alla stessa maniera, gli Angeli sono manifesti nel 9° Cielo o Primo Mobile, ma nessuno di questi 9 cieli è la vera abitazione di nessuno spirito. Non sono che i simbolicamente appropriati luoghi d’incontro, per Dante, con i vari gruppi di spiriti. Dio e tutti gli spiriti benedetti, uomini o angeli, abitano dove ogni spazio è qui e ogni tempo è ora nel Cielo Empireo, dove giunge alla fine e finisce la visione del più grande poeta di tutti i tempi e di tutti i luoghi: Dante Alighieri.
Paradiso - Canto I Con il I Canto comincia la terza cantica del Paradiso della Divina Commedia, in nove parti, di Dante Alighieri di Firenze, che tratta la gloria celestiale dei beati nell’Empireo divino e la presentazione dei meriti dei santi. In questo primo Cielo, le loro anime sono nell’elemento del fuoco e Dante espone a Beatrice un grave dubbio: come può egli, che è corpo pesante, attraversare l’aria e il fuoco. Lei gli spiega che l’universo è retto da un ordine, dove ogni cosa è disposta secondo la sua naturale inclinazione, che solleva il fuoco verso la sua sfera. Egli pertanto dovrebbe meravigliarsi se, libero da ogni peccato, fosse rimasto sulla terra. Il Poeta promette di trattare le cose divine, invocando la scienza poetica, rappresentata da Apollo, dio della Sapienza. Il Paradiso contiene 33 canti.

La Divina Commedia

Opera virtuale di Gianni Latronico

 CÀNDË I DÙ PARAVËJSË

1. La jëlorjë dë Ddëj ca tuttë lë còws mòvë
2. kë l’unëvèrsë träsë e rrësplëndèjscë
3. andò cchjù assäjë e andò cchjù ppìckë
4. Ndòu cìël ca cchjù dë la swa lëwsh pìgghjë
5. arrëvàbb jë e vëdìbb còws ca shkìtt a dìrlë
6. nòn säp nnè pòtë cìnga da ddä jjàld shènn
7. pëcké avvëcënànnëmë àu dësëdèrjë sëwë
8. u nùëstrë ‘ndëlléttë mò së kënfònnë tàndë
9. ca kë ddrét à mmamòrjë non së pòtë scëjë
10. Avvaraméndë quàndë jé ddù règnë sàndë
11. ndò la mja méndë putìbbë fäj tësòwrë
12. addà jéss mò matèrjë dë lu càndë mëjë
13. Ohj bbùën Apòllë a ckèss ùldëma fatëjë
14. m’ha fä avvalèj tànd dë lu twa valòwrë
15. quànd n’asìggë pë ddàrm l’amätë làwrë
16. Affìgn a cquä na sòwl aldèzz dù Paravëjsë
17. m’è stätë assäjë ma mò kë ttùttë e ddòjë
18. m’è nnëcëssàrjë trasëj ndòu règnë vjätë
19. Träsë ndòu pìëttë mëj kë l’ëspërazzjòwnë
20. dassë cumè cquànnë a Mmàrsjë scujàstë
21. la pédd kë ttutt’u spùëgghjëlë da ‘ngùëddë
22. O dëvëjnë vërtëwtë cë të mbrìëst a mmëjë
23. tàndë ca l’òmbrë d’ù vëjät e ssàcrë règnë
24. ca tégnë ‘ngäpë jë rjèskë a mmanëfëstäjë
25. m’hà vëdèjë dë vënëjë a l’àrvë twà dëléttë
26. e ‘ngurunàrm allòwr kë ttùttë kìëdë frùnnë
27. k’a matèrj e ttù a mmë m’avëjta fä dègnë
28. Dassë rärë vòldë o pàtrë së n’accògghjë
29. kë ‘ngurunäj sjà ‘mbëratëwrë ca puwétë
30. pë ccòlp e vvërvògnë dë l’umäna ggéndë
31. ca parturìshë lëtìzzjë sòwpë a la fëlëjscë
32. dèlfëca déjtätë s’addà rjèshë a mmèttë
33. kèda frònn quànn qualkëwnë la dësìdërë
34. Na fashédda zënènn fäscë vàmba jërànnë
35. fòrs drét a më kë vòwscë cchjù mmìgghjë
36. s’addà prëjäj pëcké Cìrra pòzza rëspònnë
37. Da dëvèrs pùnd nàsh u sòwl a l’urëzzòndë
38. ca jé la lëwscë dù mùnnë e pperò da kèda
39. ca quàtt cìërchj këngiòngë kë ttrè cròwscë
40. kë nnù còrsë e nna stèdda cchjù mmìgghjë
41. jésse ownëjte e la matèrjë cùmë jè ccèjrë
42. cchjù a mmòdë sëw tèmbërë e ssuggèllë
43. S’éra fàtt da ddä matëjnë e dda ddò sèjrë
44. quäs cumè nna fòcë e ttùtt jér ddä vjànghë
45. cùdd émësfér e ttùtt l’òlda vànn a l’askëwrë
46. quànnë Vjatrèjscë vèrsë u sënìstrë fiànghë
47. vëdìbb aggërät ca mëräv accèjrë a ssòwlë
48. mäj n’àquëlë l’éra fëssätë dassè a llùëgnë
49. E ddassë cùmë jé ssòlëtë u sëcònd ràggë
50. assèttë dàw prëjmë e ‘nghjanòw ajjàldë
51. pròpjë cumè nnu pëllëjrëjnë ca turnä vòlë
52. dassë kë ckèss azzjòwnë kë l’òcchjërë fìssë
53. ndò la mmàggëna mèj së facèttë jalzànnë
54. l’òcchiërë àu sòwl cchjù assäj dù supìërchjë
55. Assä jé llècët ddä ccè ccà ddò nò jjè llècëtë
56. a lë nùëstrë vërtëwtë a ccàwsë d’ù lùëkë
57. crëjätë appòstë pròpjë kë l’umäna spécjë
58. Jë në suppurtàbbë la vìstë ggjùstë tàndë
59. quànd m’abbastòw kë vvëdèrlë avvambä
60. cum’ù fìërrë fërvénd quànn jéss dàu fùëkë
61. e sùbbët më sëmbrò nu jùërn a n’òtu jùërnë
62. jéss aggjùndë cùmë cë u Pàtr o¬nnëputéndë
63. avèssë adurnätë u cìëlë k’angun òldu sòwlë
64. Vjatrëjscë tùtta ndò lë sférë cèlèstr e atèrnë
65. fìssë kë l’òcchiërë stëja e jjë andò jèddë
66. fìssë ndò la lëwscë dë jèdd rumanëj a mmërä
67. Ndoà swa përsòwn dassë addìndr më facìbbë
68. cùmë së facètte Glàwkë a mmangiàrsë l’èrvë
69. ca ù facètt fërnèsh a mmär ddëj kë l’òld ddëjë 70. Trasumanäjë sëgnëfëcäjë shkìtt kë lë paròlë
71. nòn së putëja però cquä l’asèmbjë abbàstë
72. a ccë add’avè la spërànz dë spërëmëndàrlë
73. Cë jë jérë shkìtt spìrd crëjätë dòpp l’ànëmë
74. kë jjùldëm Amòwrë tëw ca u cìëlë cuwìërnë
75. ù säj ca kë lu twa lèwmë më purtàstë ngìëlë
76. Quànn u muvëménd d’i cìëlë atèrnë da tèjë
77. dësëdërätë attëròw tùttë la mja attënziòwnë
78. kë l’armunëj ca tù mudërëjsh kë lèggë fìssë
79. më sëmbròw allòwrë tàndë cìëlë llumënätë
80. da la vàmbë dù sòwl ca chjuvëwt o jumärë
81. nò ffacèrnë mä läkë tàndë chëjnë d’àcquë
82. La nuwëtätë dù sùënë e ù läkë du fùëkë
83. m’appëzzëcòrnë ‘ndòu pìëttë nù dësëdèrjë
84. mä sëndëwtë affìgn a mò kë ttànd akëwmë
85. E jjèdd ca më vëdëja dassë cùmë jérë jë
86. k’acqujatàrmë l’àlma cummëvëwtë prëjmë
87. ca k’addumannäj la vòckë jë putèss aprëjë
88. accumënzòw: “ Tù stèssë non vùë capìshë
89. mmaggënànn falzaménd dassë ca nò vvëjtë
90. ccè cca putìvvë vëdèj cë l’avìss allundanätë
91. Tù nòn sì ‘ndèrrë dassë cùmë tù crëjtë
92. ma fòlghër allundanànnës dàw pròpjë pòstë
93. nò ccurrèttë cumè ttè ca tùërn andò jìddë
94. Cë jë fùbb struwëjtë sòwp àw prëjmë dubbjë
95. k’ì swà còrt paròlë dìtt kë la rëjs sòp lë làbbrë
96. dajìndrë a nnotëwn fùbbë angòr cchjù mmëjë
97. e ddëcìbb:“Ggjä ccundénd jë stëja tranguìllë
98. kë la jërànn ammërazzjòwn e m’addumànë
99. cùmë jë trashèndë kìessë cùërpë lëggìërë
100. e jjèdd dòpp nu suspëjrë lëggìërë assäjë
101. l’òcchjërë addrëzzòw vèrs dë mèj dassë
102. cùmë fäscë la màmm cù figghjë duléndë
103. e accumënzòw: “Tuttë lë còwsë crëjätë
104. hònnë jòrdënë fra lòrë e ccùss jé ffòrmë
105. ca l’unëvèrs a Ddëj fäscë assëmëgghjäjë
106. jé quä ca l’àldë éssërë vètënë l’ëmbròndë
107. dù valòwr atèrn ca ténë a Ddëj cùm fëjnë
108. e jjòrdënë dë tùttë lë còwsë crëjätë ndèrrë
109. Ndò l’òrdën ca dëjk sò dëspòst e prupénsë
110. tùttë lë natëwr k’ognè jjëwn dë lë lòrë sòrtë 111. cchjù àu prëngìpjë lòr e assä cchjù llundänë 112. kë ckìëssë së mòvënë a ddëvèrsë pùërtë
113. k’ù märë jërànn dë l’éssërë e ognè jjëwnë
114. kë l’ëstìnd a jjèdd dätë ca jèdda sòwl pùërtë 115. Cùss istìndë në pòrtë u fùëkë vèrsë la lëwnë 116. cùss ndò lë còws murtäl dä fòrzë e ccaràttërë
117. cùss strèngë e ttén ownëjt tùtt lë vànn la tèrrë
118. Nòn sòwlë l’éssërë e lë crëstjänë sénzë dë
119. jéss attëjvë cuwèrnënë cùss istìndë naturälë 120. ma fìgnë kìëdë ca ténënë ndëlléttë e amòwrë 121. A Pruvëdénz ca tùtt kìëss dëspòn a bòn fëjnë 122. dù lëwmë sëwë fäscë u cìëlë sémbë qujétë
123. ‘ndòu quälë s’aggëjrë cë ténë cchjù ppréttë
124. .e mmò andòw cìëlë empìrjë dëtërmënätë
125. ngë pòrtë u vërtëwtë dù Pàtrë atèrnë
126. ca ccè cca tëjrë fäscë assëj a bbùën sègnë
127. Vërdätë jé ca cùmë la fòrmë nòn s’accòrdë
128. tàndë vòldë a la bbòna ‘ndënzjòwn dë l’àrtë 129. pëcké a rrëspònn a matèrj nòn é dëspòstë
130. dassë da ssù còrsë s’allundanèjscë
131. angàlké vvòldë a crëjatëwrë ca pòtë
132. dassë dëpìndë cëcä andò n’òlda vànnë
133. e ddassë cùmë së pòtë vëdè cadèjë
134. fùlmënë da nùvëlë cë u prëjmë ‘mbùlsë
135. cätë ‘ndèrrë attërätë da fàlzë pjacèjrë
136. nò t’hà maravëgghjä cchjù cë bén jë stëjmë
137. ca tù ‘nghjänë cë nòn cumè nnù fjëwmë
138. cë d’àldë mòndë shènnë sòttë abbàshë
139. Tù t’avìvva maravëgghjä cë sénzë
140. ’mbëdëméndë angòrë fèrmë ‘ndèrrë
141. cùmë a tèrra quëjét andò u fùwkë vëjvë”
142. Dòppë aggëòw la fàccë vèrsë u cìëlë

La Divina Commedia

Opera virtuale di Gianni Latronico

1. La gloria di colui che tutto move
2. per l’universo penetra, e risplende
3. in una parte più e meno altrove.
4. Nel ciel che più de la sua luce prende
5. fu’ io, e vidi cose che ridire
6. né sa né può chi di là sù discende;
7. perché appressando sé al suo disire,
8. nostro intelletto si profonda tanto,
9. che dietro la memoria non può ire.
10. Veramente quant’ io del regno santo
11. ne la mia mente potei far tesoro,
12. sarà ora materia del mio canto.
13. O buono Appollo, a l’ultimo lavoro
14. fammi del tuo valor sì fatto vaso,
15. come dimandi a dar l'amato alloro.
16. Infino a qui l’un giogo di Parnaso
17. assai mi fu; ma or con amendue
18. m’è uopo intrar ne l'aringo rimaso.
19. Entra nel petto mio, e spira tue
20. sì come quando Marsïa traesti
21. de la vagina de le membra sue.
22. O divina virtù, se mi ti presti
23. tanto che l'ombra del beato regno
24. segnata nel mio capo io manifesti,
25. vedra’mi al piè del tuo diletto legno
26. venire, e coronarmi de le foglie
27. che la materia e tu mi farai degno.
28. Sì rade volte, padre, se ne coglie
29. per trïunfare o cesare o poeta,
30. colpa e vergogna de l'umane voglie,
31. che parturir letizia in su la lieta
32. delfica deïtà dovria la fronda
33. peneia, quando alcun di sé asseta.
34. Poca favilla gran fiamma seconda:
35. forse di retro a me con miglior voci
36. si pregherà perché Cirra risponda.
37. Surge ai mortali per diverse foci
38. la lucerna del mondo; ma da quella
39. che quattro cerchi giugne con tre croci,
40. con miglior corso e con migliore stella
41. esce congiunta, e la mondana cera
42. più a suo modo tempera e suggella.
43. Fatto avea di là mane e di qua sera
44. tal foce, e quasi tutto era là bianco
45. quello emisperio, e l’altra parte nera,
46. quando Beatrice in sul sinistro fianco
47. vidi rivolta e riguardar nel sole:
48. aguglia sì non li s’affisse unquanco.
49. E sì come secondo raggio suole
50. uscir del primo e risalire in suso,
51. pur come pelegrin che tornar vuole,
52. così de l’atto suo, per li occhi infuso
53. ne l’imagine mia, il mio si fece,
54. e fissi li occhi al sole oltre nostr’uso.
55. Molto è licito là, che qui non lece
56. a le nostre virtù, mercé del loco
57. fatto per proprio de l’umana spece.
58. Io nol soffersi molto, né sì poco,
59. ch’io nol vedessi sfavillar dintorno,
60. com’ ferro che bogliente esce del foco;
61. e di sùbito parve giorno a giorno
62. essere aggiunto, come quei che puote
63. avesse il ciel d'un altro sole addorno.
64. Beatrice tutta ne l’etterne rote
65. fissa con li occhi stava; e io in lei
66. le luci fissi, di là sù rimote.
67. Nel suo aspetto tal dentro mi fei,
68. qual si fé Glauco nel gustar de l’erba
69. che ‘l fé consorto in mar de li altri dèi.
70. Trasumanar significar per verba
71. non si poria; però l’essemplo basti
72. a cui esperïenza grazia serba.
73. S’i' era sol di me quel che creasti
74. novellamente, amor che ‘l ciel governi,
75. tu ‘l sai, che col tuo lume mi levasti.
76. Quando la rota che tu sempiterni
77. desiderato, a sé mi fece atteso
78. con l'armonia che temperi e discerni,
79. parvemi tanto allor del cielo acceso
80.de la fiamma del sol, che pioggia o fiume
81. lago non fece alcun tanto disteso.
82. La novità del suono e 'l grande lume
83. di lor cagion m’accesero un disio
84. mai non sentito di cotanto acume.
85. Ond’ ella, che vedea me sì com’ io,
86. a quïetarmi l ’ animo commosso,
87. pria ch'io a dimandar, la bocca aprio
88. e cominciò: “Tu stesso ti fai grosso
89. col falso imaginar, sì che non vedi
90. ciò che vedresti se l’avessi scosso.
91. Tu non se’ in terra, sì come tu credi;
92. ma folgore, fuggendo il proprio sito,
93. non corse come tu ch’ad esso riedi”
94. S’io fui del primo dubbio disvestito
95. per le sorrise parolette brevi,
96. dentro ad un nuovo più fu' inretito
97. e dissi : “ Già contento requïevi
98. di grande ammirazion; ma ora ammiro
99. com’ io trascenda questi corpi levi ”
100. Ond’ ella, appresso d’un pïo sospiro,
101. li occhi drizzò ver’ me con quel sembiante
102. che madre fa sovra figlio deliro,
103. e cominciò: “Le cose tutte quante
104. hanno ordine tra loro, e questo è forma
105. che l’universo a Dio fa simigliante.
106. Qui veggion l’alte creature l’orma
107. de l’etterno valore, il qual è fine
108. al quale è fatta la toccata norma.
109. Ne l’ordine ch’io dico sono accline
110. tutte nature, per diverse sorti,
111. più al principio loro e men vicine;
112. onde si muovono a diversi porti
113. per lo gran mar de l’essere, e ciascuna
114. con istinto a lei dato che la porti.
115. Questi ne porta il foco inver’ la luna;
116. questi ne’ cor mortali è permotore;
117. questi la terra in sé stringe e aduna;
118. né pur le creature che son fore
119. d’intelligenza quest’arco saetta,
120. ma quelle c’hanno intelletto e amore.
121. La provedenza, che cotanto assetta,
122. del suo lume fa ‘l ciel sempre quïeto
123. nel qual si volge quel c’ha maggior fretta; 124. e o ra lì, come a sito decreto,
125. cen porta la virtù di quella corda
126. che ciò che scocca drizza in segno lieto.
127. Vero è che, come forma non s’accorda
128. molte fïate a l’intenzion de l’arte,
129. perch' a risponder la materia è sorda,
130. così da questo corso si diparte
131. talor la creatura, c’ha podere
132. di piegar, così pinta, in altra parte;
133. e sì come veder si può cadere
134. foco di nube, sì l’impeto primo
135. l ’ atterra torto da falso piacere.
136. Non dei più ammirar, se bene stimo,
137. lo tuo salir, se non come d’un rivo
138. se d'alto monte scende giuso ad imo.
139. Maraviglia sarebbe in te se, privo
140. d’impedimento, giù ti fossi assiso,
141. com’ a terra quïete in foco vivo”
142. Quinci rivolse inver’ lo cielo il viso.