|
Inferno - Canto XXII
Nel XXII Canto dell'Inferno si parla ancora
della V bolgia, dell'VIII cerchio, dei barattieri.
Rassegnato alla
compagnia dei diavoli, Dante osserva il lago di pece bollente, dove
i barattieri, per alleviare le loro pene, si affacciano di tanto in
tanto, immergendosi subito, al passaggio dei demoni.
Uno dei
peccatori, che non ha fatto in tempo a tuffarsi, è afferrato da Graffiacane e graffiato da Rubicante.
Esortato dal discepolo,
Virgilio gli chiede chi sia e quello gli risponde di essere di Ciampolo di Navarra e di essere stato al servizio di Tebaldo, alla
cui corte, egli si macchiò di baratteria.
Mentre parla, uno dei
diavoli gli lacera le membra e, protetto da Barbariccia, può
rispondere alla seconda domanda di Virgilio e cioè di essere sotto
la pece con frate Gomita e Michele Zanche.
Sorta una zuffa tra i
diavoli, i due poeti ne approfittano, per proseguire il loro viaggio da soli. |
|
La Divina
Commedia
Opera Virtuale di Gianni Latronico
Cànd XXII du 'Mbìërn
1. Jë vëdìbb éggjä cavaglìërë spustä càmbë
2. e accumënzä l'attàckë e ffä lë lòrë parätë
3. e anguàlkè vvòldë fä rëtërätë pë ssalvàrsë
4. pattùgljë ca scurrazzàvënë pë la tèrra vòstrë
5. oj Arétìnë e vvëdìbb a l'òpërë tùttë lë razzëjë
6. i cumbattëmìëndë ndè tornéj e ndò lë gjòstrë
7. quànnë kë lë tròmbë e quànnë kë lë cambänë
8. kë lë tambùrrë e ckë lë cènnë da lë castìëddë
9. sëja kë ccòwsë nustränë sëja kë ckìëdë strànjë
10. nnè ggjä kë nnu struméndë dassë dëvèrsë
11. cavallìërë vëdìbb mòvë nnè génd a l'appétë
12. nnè nävë a ssègnë dë tèrrë o dë stèddë
13. Nëw nëstìëmë scénnë kë lë déscë dëmmònjë
14. oj fëròwscja cumbagnëj! ma andò la chjìësë
15. kë lë sàndë e ndò a tavèrnë kë lë mangjëwnë
16. Fìgnë a la pèjscë jérë la mëj attënzjòwnë
17. pë vvëdèj dë la bbòlgë ognè ccundègnë
18. e ddë la ggéndë ca dajìndrë jérë ‘nzaccätë
19. Cumè i délfìnë quànnë fàscënë sègnë
20. a lë marënärë kë l'àrkë dë lë spàddë
21. ca pruvvèdënë dë salvä la lòra nävë
22. anguàlkè vòldë dassë p'allëggërëj la pénë
23. musträvë qualkùnë dì pëccatëwr u cùëddë
24. e l'ascunnëja sùbbëtë cumè nnu fùlmënë
25. E ccùm ò lëmëtòwn dë l'àcquë dë nu fùëssë
26. stònnë lë ranùëcchjë fìgn cù mùssë dafòrë
27. ‘nmòdë k'ascònnënë lë pìëtë e l'òldë jërùëssë
28. dassë stìënë da ognè vvànnë lë pëccatëwrë
29. mà nòn appénë s'avvëcënävë Varvarèzzë
30. dassë kìëdë s'ascunnìvënë sott'a lë vëssëjkë
31. Jë vëdìbbë e angòrë u còrë më s'ëngaprìccë
32. a jjëwnë aspëttä dassë cùmë sémbë succétë
33. ca na ränë réstë e l'òldë fäscë nu ssàldë
34. e Rrashcacänë ca lë stëja cchjù vvëcëjnë
35. u pëgghjò kì capìdd tùttë ‘nzëvätë dë pèjscë
36. e u tërò ajjàld tànd ca më sëmbròw na lòndrë
37. Jë sapëj éggjä dë tùttë quàndë u nòwmë
38. dassë më n'addunàbb quànn fòrnë numënätë
39. e dòppë ca së chjamornë më në stìbbë attìëndë
40. "Oj Rubbëcàndë stàttë attìëndë a mmèttërlë
41. l'ògnë ‘ngùëddë ‘nmòdë da tràrlë u quèjërë"
42. jërdàvënë tùttë òwnëjtë l'ànëmë dannätë
43. E jjë: "Mèstrë mëj hà fä ‘nmòdë cë tù pùëtë
44. ca tù vìënë a sapèj cë jé ccùdu shawrätë
45. vënëwtë ndò lë mänë dì sëw avvërsàrjë"
46. U dëwca mëj llë s'accustòw àw fjànghë
47. l'addumanò dë ndò jér e ccùd rëspunnèttë
48."Jë fùbb ndò u règnë dë Navàrrë ‘ngënëtätë
49. Màmm më mëttètt a sërvìzzj dë nu sëgnòrë
50. pëcké m'avëja ‘ngënëtätë da nu rëbbushätë
51. ca jérë dëstrùttë sè stèssë e lë còwsë sòwë
52. Pò fùbbë a la còrtë du bbùënë rré Tëbbàldë
53. cquä më mëttìbbë a ffä bbaràttë kë la rròbbë
54. dë la quälë rénnë cùndë andò ssù càllë"
55. E Ccërjàttë àw quälë da la vòckë assëja
56. d'ògnè vvànnë na zànnë cum'a nnu pùërkë
57. lë facètt sénd cùm fìgn jëwna shkìtt struscëjë
58. Frà mälë jàttë jérë arrëvätë u scjòrgë
59. mà Varvarèzzë u chjudèttë kë lë vràzzërë
60. e ddëcètt:"Stätë ddä méndrë jëjë u ‘nfòrkë"
61. E vèrsë u mèstrë mëj aggëròw la fàccë :
62. "Addumànn-dëcètt-angòr cë cchjù dësìdërë
63. sapè da jìddë prëjm k'angùn òldë u sfàshë"
64. U dëwkë dùnghë "Mò dëjscë dë l'òldë réjë
65. canùshë tù angualkè jjëwnë ca sëja latëjnë
66. sòtt la pèjscë?"E ccùdë:"Jë më sò allundanätë
67. da pìcca tìëmbë ca vënëj da ddä vvëcëjnë
68. magärë fòssë jë angòrë kë jjìddë cumugghjätë
69. dassë nòn avrëj pajëwr d'ògnë nnè d'ungëjnë"
70. E Libbëcòckë: "Assäj nëw émmë suffèrtë -
71. dëcèttë e llë pëgghjòw u vràzzë cù rungìgghjë
72. dassë ca strazzànnëlë në luwòw nu pëtàzzë
73. Fìgnë Draghëgnàzzë u pëgghjòw dë mëjrë
74. kë ssòtt a lë jàmmë e ppë ckìëss u cäpë lòrë
75. s'aggëròw tùtt'attùrnë kë nnu mùssë stùërtë
76. Quànnë kìëdë së fòrnë në pìckë appascjätë
77. a ccùdë k'angòrë mërävë a fërëjta sòw
78. addumannò u dëwkë mëj sénz'aspëttäjë
79. "Cë fò cùdë dàw quälë mäla partëjtë avìstë
80. dëjscë ccè ffacìstë kë vvënëj a pròdë?"
81. E jìddë rëspunnètt: "Fòw frätë Gomëjtë
82. cùdë dë Galëwrë prëngìpjë d'ognè ffròdë
83. k'avètt i nëmëjscë dù sëgnëwrë sëw mmänë
84. e dë lòrë facètt nmòdë ca ognëwn s'avàndë
85. lë luwòw lë sòldë e lë lassòw lìbbërë
86. ssë cùm dëjscë jìdd e fìgnë ndò l'òld uffìcjë
87. fòw barattìërë nò ssùddëtë mà suvränë
88. Stä kë jjìddë u sëgnòwr Mëkélë Zzànghë
89. dë Lùëkëdòwrë e a pparlä dà Sardègnë
90. lë lègnë lòrë nòn së séndënë stànghë
91. Ojmè! Vëdëjt a l'òldë ca shcattèjscë lë dìëndë:
92. jë llë vulëja parlä ma më n'affàzzë k'a pajëwrë
93. ca jìddë nòn së prëpärë a jërattàrmë la tìgnë"
94. E u jërànn cumandàndë rëvùëldë a Ffarfarìëllë
95. ca stralunävë l'òcchjërë kë lë fërëjtë apèrtë
96. dëcètt: "Fàttë cchjù ddä màlvàggë acìëddë"
97. "Cë vëw vulëjtë vëdèj o vulëjtë séndë -
98. accumënzòw arrétë l'appawrätë apprìëssë
99. - o tusquänë o lumbàrdë jë n'àgghja fä vënëjë
100. Mà hònna stä lë mälëbrànghë në pìcka ndrétë
101. dàssë ca nòn s'appajùrënë dà vëndétta lòrë
102. e jjë assëttätë andò ssù lùëkë stèssë
103. pë jjëwnë ca jë sònd nn'àgghja fä vënëj séttë
104. quànn jë àgghja suffuläj sëcònd l'ëwsë nùëstrë
105. dë fä tànnë ca fòrë angwalkè d'ëwnë së mèttë"
106. A ckìëssë paròlë Cagnàzzë jalzòw u mùssë
107. scutëlànnë la cäpë e dëcètt:"Sìënd a malìzzjë
108. ca jìddë hà pënzätë kë shëttàrsë ddä bbàshë"
109. E jjìddë ca tënëj tàndë dë kìëdë zuqulèddërë
110. rëspunnètt: "Jë sònd malëzzjëws fìgnë assäjë
111. quànn prukëwr a lë maggjëwrë mëj trëstèzzë!"
112. Alëkëjnë nòn së trattënètt e ddë rëmàndë
113. a l'òldë dëcèttë a jjìddë: "Cë tù të cälë
114. jë nòn t'àgghja vënëj kë ddrétë jaluppànnë
115. ma °gghja bbàttë sòwpë a la pèjscë lë shìëddë
116. s'àdda lassä u cùëdd e la rëjp àdda fä skëwdë
117. kë vvëdèj cë tù sùwlë cchjù ddë nëw välë"
118. Oj tù ca lìëscë hà séndè nu skèrzë nùëvë!
119. Ognè jjëwnë da l'òlda còst aggëròw l'òcchjërë
120. cùdë dë prëm k'a ffä kìëssë jérë cchjù attìëndë
121. U Navarrèjsë bùën u tìëmbë sëw cugghjèttë
122. fërmòw lë chjàndë ndèrrë e andò nu pùndë
123. saldòw e ddàw cäpë lòrë s'allundanòw
124. Dë kìëss ognëwnë dë la còlpë së pëndèttë
125. mà cùdë ca fòw cchjù mutëjvë dù dëféttë
126. pèrò së muwèttë e jërdòw:"Tù sì arrëvätë!"
127. Pìckë lë valètt pëcké lë shìëdd àw suspéttë
128. nòn putèrnë avanzä cùdë scèttë dasòttë
129. e ccùdë addrëzzòw u pìëttë vulànn ajjàldë:
130. nò ddëvèrsaméndë da l'ànëtrë dë bbòttë
131. quànn u falcunétt s'avvëcëjnë sòtt s'abbàshë
132. e jjìddë së në tòrnë ajjàld tùtt ammurjätë
133. Arrabbjätë Calabbrëjnë dë la bbùrlë
134. vulànnë drétë lë tënèttë dësëdërëwsë
135. ca cùdë cambàssë pë ffä arrétë zèllë
136. E ccùmë u bbarattìërë fòw sparëjtë
137. dassë aggëròw l'ògnë àw sëw cumbàgnë
138. e ffò kë jjìdd sòwp àw fùëss acchjappätë
139. Mà l'òldë fòw bbèn sparvìërë grëfàgnë
140. ad artëgghjä bbùën a jjìddë e tùtt'é ddëw
141. cadèrnë ‘mmìënz àw cuscéndë stàgnë
142. La scallénda pèjscjë sùbbëtë lë sëparòw
143. mà luwàrsë da kèda tònzë jér ‘mbossìbbëlë
144. tàndät së jérnë ‘mbrustulätë lë shìëddë lòrë
145. Varvarèzzë kë l'òldë sëw dulìëndë
146. quàttë në facèttë vulä da l'òlda còstë
147. kë tùttë lë ràshk e assä subbëtaméndë
148. da cquä e da ddä shënnèrnë a la pòstë
149. mëttèrnë l'ungëjnë vèrsë lë ‘nzaccätë
150. ca jérn éggjä cùëttë dàjìndrë da la cròstë
151. e nnëw lassàmmë a llòrë dassë mbëccjätë |
La Divina
Commedia
Opera Virtuale di Gianni Latronico
Canto XXII dell'Inferno
1. Io vidi già cavalieri muover campo
2. e cominciare stormo e far loro mostra
3. e tal volta partir per loro scampo
4. corridor vidi per la terra vostra
5. o Aretini e vidi gire gualdane
6. ferir torneamenti e corre giostra
7. quando con trombe e quando con campane
8. con tamburi e con cenni di castella
9. e con cose nostrali e con istrane :
10. né già con sì diversa cennamella
11. cavalier vidi muovere né pedoni
12. né nave a segno di terra o di stella
13. Noi andavam con li dieci dimoni
14. ahi fiera compagnia! Ma nella chiesa
15. con santi ed in taverna co' ghiottoni
16. Pure alla pegola era la mia intesa
17. per veder della bolgia ogni contegno
18. e della gente che dentro v'era incesa
19. Come i delfini quando fanno segno
20. ai marinar con l'arco della schiena
21. che s'argomentin di campar lor legno
22. talora così ad alleggiare la pena
23. mostrava alcun dei peccatori il dosso
24. e nascondeva in men che non balena
25. E come all'orlo dell'acqua d'un fosso
26. stanno i ranocchi pur col muso fuori
27. sì che celano i piedi e l'altro grosso:
28. si stavan d'ogni parte i peccatori
29. ma come s'appressava Barbariccia
30. così si ritraeano sotto i bollori
31. Io vidi ed anco il cor me n'accapriccia
32. uno aspettar così com'egli incontra
33. che una rana rimane ed altra spiccia
34. e Graffiacan che gli era più d'incontra
35. gli arroncigliò le impegolate chiome
36. e trassel su che mi parve una lontra
37. Io sapea già di tutti e quanti il nome
38. sì li notai quando furono eletti
39. e poi che si chiamâro attesi come
40. " O Rubicante fa' che tu gli metti
41. gli unghioni addosso sì che tu lo scuoi"
42. gridavan tutti insieme i maledetti
43. Ed io: " Maestro mio fa' se tu puoi
44. che tu sappi chi è lo sciagurato
45. venuto a man degli avversari suoi "
46. Lo duca mio gli si accostò allato
47. domandollo ond'ei fosse e quei rispose:
48. "Io fui del regno di Navarra nato
49. Mia madre a servo d'un signor mi pose
50. chè m'avea generato d'un ribaldo
51. distruggitore di sé e di sue cose
52. Poi fu' famiglio del buon re Tebaldo
53. quivi mi misi a fare baratteria
54. di che io rendo ragione in questo caldo"
55. E Ciriatto a cui di bocca uscia
56. d'ogni parte una sanna come a porco
57. gli fe' sentire come l'una sdrucia
58. Tra male gatte era venuto il sorco
59. ma Barbaroccia il chiuse con le braccia
60. e disse: "State in là mentr'io lo inforco"
61. Ed al maestro mio volse la faccia:
62. "Domanda" disse "ancor se più desii
62. saper da lui prima ch'altri il disfaccia"
64. Lo duca dunque: "Or di' degli altri rii
65. conosci tu alcuno che sia latino
66. sotto la pece?" E quegli: "Io mi partii
67. poco è da un che fu di là vicino
68. così foss'io ancor con lui coperto
69. ch'io non temerei unghia né uncino!"
70. E Libicocco: "Troppo avem sofferto"
71. disse e presegli il braccio col ronciglio
72. sì che stracciando ne portò un lacerto
73. Draghignazzo anco i volle dal di piglio
74. giuso alle gambe:onde il decurio loro
75. si volse intorno intorno con mal piglio
76. Quand' elli un poco rappaciati fôro
77. a lui che ancor mirava sua ferita
78. domandò il duca mio senza dimoro:
79. "Chi fu colui da cui mala partita
80. di' che facesti per venire a proda?"
81. Ed ei rispose : " Fu frate Gomita
82. quel di Gallura vasel d'ogni froda
83. ch'ebbe i nimici di suo donno in mano
84. e fe' lor sì che ciascun se ne loda:
85. denar si tolse e lasciolli di piano
86. sì com'ei dice e negli altri uffici anche
87. barattier fu non picciol ma sovrano
88. Usa con esso donno Michel Zanche
89. di Logodoro e a dir di Sardigna
90. le lingue lor non si sentono stanche
91. O me! Vedete l'altro che digrigna :
92. io direi anco ma io temo ch'ello
93. non s'apparecchi a grattarmi la tigna"
94. E il gran proposto volto a Farfarello
95. che stralunava gli occhi per ferire
96. disse: " Fatti in costà malvagio uccello"
97. " Se voi volete vedere o udire "
98. ricominciò lo spaurato appresso
99. "Toschi o Lombardi io ne farò venire
100. Ma stien i Malebranche un poco in cesso
101. sì ch'ei non teman delle lor vendette
102. ed io sedendo in questo loco stesso
103. per un ch'io son ne farò venir sette
104. quand ' io suffolerò com'è nostr ' uso
105. di fare a lor che fuori alcun si mette"
106. Cagnaccio a cotal motto levò il muso
107. crollando il capo e disse: "Odi malizia
108. ch'egli ha pensata per gettarsi giuso"
109. Ond'ei ch'avea lacciuoli a gran dovizia
110. rispose: " Malizioso sono io troppo
111. quand'io procuro a' miei maggior tristizia!"
112. Alichin non si tenne e di rintoppo
113. agli altri disse a lui: " Se tu ti cali
114. io non ti verrò dietro di galoppo
115. ma batterò sopra la pece l ' ali
116. lascici il collo e sia la ripa scudo
117. a veder se tu sol più di noi vali"
118. O tu che leggi udirai nuovo ludo!
119. Ciascun dall'altra costa gli occhi volse
120. quei prima ch'a ciò fare era più crudo
121. Lo Navarrese ben suo tempo colse
122. fermò le piante a terra ed in un punto
123. saltò e dal proposto lor si sciolse
124. Di che ciascun di colpa fu compunto
125. ma quei più che cagion fu del difetto
126. però si mosse e gridò:"Tu se' giunto!"
127. Ma poco i valse chè l'ale al sospetto
128. non potero avanzar quegli andò sotto
129. e quei drizzò volando suso il petto:
130. non altrimenti l ' anitra di botto
131. quando il falcon s'appressa giù s'attuffa
132. ed ei ritorna su crucciato e rotto
133. Irato Calcabrina della buffa
134. volando dietro gli tenne invaghito
135. che quei campasse per aver la zuffa
136. E come il barattier fu disparito
137. così volse gli artigli al suo compagno
138. e fu con lui sopra il fosso ghermito
139. Ma l'altro fu bene sparvier grifagno
140. ad artigliar ben lui e ambedue
141. cadder nel mezzo del bollente stagno
142. Lo caldo sghermitor subito fue
143. ma però di levarsi era niente
144. sì avevano invescate l'ale sue
145. Barbariccia con gli altri suoi dolente
146. quattro ne fe' volar dall'altra costa
147. con tutti i raffi ed assai prestamente
148. di qua di là discesero alla posta
149. porser gli uncini verso gl'impaniati
150. ch'eran già cotti dentro dalla crosta
151. e noi lasciammo lor così impacciati
|
Pagina 31