|
LA DIVINA COMMEDIA
di
DANTE ALIGHIERI
Paradiso - Canto VI
Nel VI Canto
del Paradiso, nel cielo di Mercurio, si rivela l’anima dell’Imperatore
Giustiniano, che narra brevemente a Dante tutti i grandi eventi della storia
dell’impero romano, da Enea a Carlo Magno, accorso in aiuto della Chiesa,
perseguitata dai Longobardi. Poi inveisce contro i Guelfi e i Ghibellini,
perchè i primi oppongono all’insegna dell’aquila i gigli d’oro, della Casa
di Francia; i secondi, perchè la usano per fini partigiani, mentre farebbero
meglio a compiere le loro imprese, servendosi di un altro simbolo.
Giustiniano conclude, dicendo che nel Cielo di Mercurio vi sono gli spiriti
attivi, che operarono bene sulla terra, menzionando il conte Romeo da
Villanova, che fece sposare le figlie di Raimondo Berlinghieri ad
altrettanti re, ma l’acredine dello stesso Raimondo e l’invidia dei
Provenzali lo ridussero all’elemosina.
|
La Divina Commedia
Opera virtuale di Gianni Latronico
Càndë VI dù Paravëjsë
1.“Dopp ca Custandëjnĕ l’àquĕlë gëròw
2. còndrë àw còrsë dù cìëlë ca scèttë
3. drétë a l’andëjkë ca Lavìnjë luwòw
4. cìëndë e cchjù jànnë l’acìëddë dë Dëjë
5. a l’éstrémë dë l’Ewròpë së fërmòw
6. vëcëjnë a lë mòndë da lë quälë assèttë
7. e ssòtt’a l’òmbrë dë lë sàcrë pènnë
8. cuwërnò u mùnnë ddä dë mänë nmänë
9. e dassë cangjànn sòp a la mèj arrëvòw
10. Césërë fùbb e mmò sònd Gjustënjänë
11. ca cù vùlèjr dù prëjm amòwr ca séndë
12. da ‘ndò lë lèggë tràbbë l’assä e u vänë
13. E prëjm ca jë a l’òpërë më dëdëcàssë
14. nà sòwla natëwrë ën Crìstë nò cchjù
15. crëdëj e ddë ssà fèjdë jéra cundéndë
16. mà cùdu bënëdìtt Agàpëtë ca pò fòw
17. sòmmë pastòwrë a la fèjda sëngérë
18. a mmë më ‘ndërëzzòw kì paròlë sòw
19. U crëdìbbë e ccè ccà nswa fèjdë jérë
20. mò vèjk jë chjärë dassë cùm tù vëjtë
21. ognè cundraddëzzjòwnë fàlz e vvèjrë
22. Appénë kë la Chjìësë muwìbb lë pìëtë
23. a Dëj pë jëràzzjë pjacètt d’ëspëràrmë
24. l’àldë lavòwrë e a jjìddë tùttë më dìbbë
25. et a Bbëlësàrjë mëj affëdàbbë l’àrmë
26. àw quäl a déstrë dù cìël fòw këngjòndë
27. dassë sègnë fòw ca avèss a rëpusàrmë
28. Mò quä a la prëma dumàndë s’appùndë
29. a rëspòsta mèj ma sëwa cundëzzjòwnë
30. më strëngë a sëquëtä nghëwna shjòndë
31. pëcké tù vëjtë pë quànda raggjòwnë
32. së mòvë còndrë àw sacrësàndë sègnë
33. e ccë s’appròpj e ccë a jjìdd s’appòwnë
34. Vëjtë quànda vërtëwtë l’hà fàttë dègnë
35. dë rëvërénzë e accumënzòw tànnë
36. ca Pallàndë murèttë pë ddàrlë u règnë
37. Tù säj ca jìddë rëfacètt a Jjùbbë la cäsë
38. pë trècìënd ànnë e jòldrë affìgnë nfëjnë
39. ca i trèj e ttrèj luttòrnë pë jìddë angòrë
40. E säj ca jìdd facètt dàw mäl a lë Sabëjnë
41. àw dëlòwrë dë Lëcrézzjë ën séttë rréjë
42. vëngénnë attùrnë lë ggéndë vëcëjnë
43. Säj ccè ccà facèttë purtätë da l’égréggë
44. Romänë ‘ngòndrë a Bbrènnë e a Pìrrë
45. ngòndrë a l’òldë prìngëpë e ccollèggë
46. andò Turquätë e Quìnzjë ca dàw cìrrë
47. stùërtë fòw chjamätë lë Déscë lë Fàbë
48. avèrnë glòrj ca vulëndìër fäscë onòwrë
49. Jìddë attëròw a supèrbjë dë l’Aràbbjë
50. ca kë ddrétë àd Annìbbëlë passòrnë
51. l’alpéstrë ròccë oj Pò da ndò tù shìnnë
52. Sòtt a jjìdd angòrë ggjùvënë trjunfòrnë
53. Scëpjòwn e Pombéj e a kèda cullëjnë
54. sòtt a la quälë tù nashìstë parètt amärë
55. Pò a lë tìëmbë ca tùttë u cìëlë vòlsë
56. rëdëwsh u mùnn a la swa manéra sarénë
57. Césërë pë vvulèjrë dë Ròmë u lévë
58. E ccè ccà facètt dàw Vär affìgn àw Rèjnë
59. u vëdètt Isàrë e Lòjrë e u vëdètt a Sènnë
60. e ognè vàddë da ndò së jènghj u Ròdënë
61. Ccè ccà facètt dòpp k’assètt da Ravènnë
62. e ssàldòw u Rubëcòwn fòw dë tälë vùëlë
63. ca nò u putrëja sëquëj lègnë nnè pènnë
64. Vèrsë la Spàgnë rëvulgèttë u stùëlë
65. pò vèrsë Duràzz a Farsàgljë attravërsòw
66. dassë k’àw Nëjlë càllë së sëndètt mälë
67. Andàndr e Simuénd da ndò së muwèttë
68. vëdètt arrét e ddä andò Jèttërë rëpòsë
69. e mälë pë Toloméj dòppë së rëpìgghjë
70. Da ddä shënnètt sajttànn a Gjùbbë
71. da ndò s’aggëròw àw vùëstr occëdéndë
72. e ndò sëndèttë la tròmbë dë Pombéjë
73. Dë ccè ccà facètt cù sëcònd ‘mbératòrë
74. Brëwtë e Càssjë ndò u ‘mbìërn sòffrënë
75. e Mòdënë e Pèrùggjë fòrnë dulìëndë
76. Në chjàngë angòrë la trìsta Clèopàtrë
77. ca fuscénn ‘nnànz a l’àquël kë l’àspëdë
78. la mòrtë avèttë shullìscëtë e ccrudèjlë
79. kë cùssë currèttë affìgnë àw Mär Ròssë
80. kë cùssë mëttètt u mùnn nsànda päscë
81. ca lë fòw sërrätë a Ggjänë u tèmbjë
82. Mà ccè ccà u sègnë më facèttë parlä
83. avëja fàttë prëjmë e ppò avrëja fàttë
84. cù règnë mortälë ca sòtt’a jjìddë stäjë
85. dëvénd a l’apparénz pìcca còws skëwrë
86. cë mmänë àw tèrzë Césërë së mëjrë
87. kë jùëcchjë chjärë e ck’afféttë shkéttë
88. pëcké a vëjva ggjustìzzjë ca m’ëspëjrë
89. lë cungëdèttë mmänë a ccë jë dëjkë
90. glòrjë dë fä vëndéttë a l’ëjra sòw
91. Mò quä t’ammaravëgghjä dë cë rèplëkë
92. dòppë kë Tìtë a ffä vëndétt currèttë
93. dà vëndéttë dë lu pëccätë andëjkë
94. E quànn u dénd longobàrdë muzzëquòw
95. a Sànda Chjìësë sòtt lë shìëddë sòw
96. Càrlë Màgnë vëngénnë l ’ ajutòw
97. Oramäj pùëtë gjudëcëj kìëdë cutälë
98. ca jë accusàbb ggjä sòwpë lë còlpë lòrë
99. ca sò mutëjvë dë tùttë lë vùëstrë mälë
100. L’ëwn àw sègnë pùbblëkä lë gìglë gjàllë
101. appòwn e l’òld l’appjòpp àw sù partëjtë
102. ssë cà jé ffòrt a vëdè cë cchjù së sbàglië
103. Facèssën i Ghibéllìn facèssën l’àrtë lòrë
104. sòtt’a nòldu sègn pëcké mäl séqu a cùdë
105. sémbë cë la gjustìzzjë e jjìddë spàrtënë
106. e nnò l’add abbàttë cùssu Carlë Nuwèllë
107. kì Guèlf sù ma s’add appawrä dë l’àquëlë
108. k’a cchjù jjàld ljòwn tëròw u spùëgghjlë
109. Tàndë vòldë eggjä chjangèrnë lë fìgghjë
110. pë ccòlpë dë l’attän e nòn s’addà crèjtë
111. ca Ddëj scambjè l’àrmë pì sëw ggìglijë
112. Ssà pìcquëla stèdda cquä s’adurnèjscë
113. dë bbùënë spìrdë ca sò stätë attëjvë
114. pëcké onòwrë e gglòrjë lë succétë
115. e quànn i dësëdèrjë s’appòggënë cquä
116. ssë travjànn tànn cunvìënë ca lë ràggë
117. dù vèjrë amòwrë sìënë cchjù ddèbbëlë
118. Mà mësurànn a nòstra prëmjazzjòwnë
119. cù mèrëtë jé pàrtë dë nòstra lëtìzzjë
120. pëcké nò i vvëdëjm jërànn o zënìnnë
121. Da quä addulgìsh la vëjva ggjustìzzjë
122. ndò nëw l’affétt dassë ca nòn së pòtë
123. tòrcë mäj a nnëshëwna nëquìzzjë
124. Dëvèrsë vòwscë fàscënë dòlgë nòtë
125. dassë dëvèrsë grädë ndà nòstra vëjtë
126. rénnënë dòlgë armunëj frà kìëssë ròtë
127. E ddajìndrë a la prësénda marjarëjtë
128. jardë la lëwscë dë Roméj dù quälë
129. fòw l’òpëra jërànn e bèllë mäl gradëjtë
130. Mà i Provènzäl k’aggèrn còndr dë jìddë
131. nò hònn rërëwt e pë ckìëss mäl camëjnë
132. cìnga së fäscë dànn dù bbèn fä dë l’òldë
133. Quàtt fìgghjë avètt e ognëwnë rëggëjnë
134. Rajmònd Bèrënghjìër e ckìëss lì facèttë
135. Roméj crëstjänë mudéstë e stranìërë
136. E ppò u muwèrn lë paròlë calunnjòwsë
137. a ddumannä raggjòwnë a ccùssu ggjustë
138. ca l’assëgnòw sétt e ccìnghë pë ddéscë
139. Pò së në scèttë pawrìëddë e vécchjë
140. e cë u mùnnë sapèssë ccè ccòrë avèttë
141. lëmusënànn la vëjt a mùëzzëk e pëdàzzë
142. assä u lawdèjsh e cchjù assä u lawdarëjë
|
La Divina Commedia
Opera virtuale di Gianni Latronico
CANTO VI DEL PARADISO
1. “Poscia che Costantin l’aquila volse
2. contr’al corso del ciel, ch'ella seguio
3. dietro a l’antico che Lavina tolse,
4. cento e cent’ anni e più l’uccel di Dio
5. ne lo stremo d’Europa si ritenne,
6. vicino a' monti de' quai prima uscìo;
7. e sotto l’ombra de le sacre penne
8. governò ‘l mondo lì di mano in mano,
9. e, sì cangiando, in su la mia pervenne.
10. Cesare fui e son Iustinïano,
11. che, per voler del primo amor ch’i' sento,
12. d’entro le leggi trassi il troppo e 'l vano.
13. E prima ch'io a l’ovra fossi attento,
14. una natura in Cristo esser, non piùe,
15. credea, e di tal fede era contento;
16. ma 'l benedetto Agapito, che fue
17. sommo pastore, a la fede sincera
18. mi dirizzò con le parole sue.
19. Io li credetti; e ciò che 'n sua fede era,
20. vegg’ io or chiaro sì, come tu vedi
21. ogni contradizione e falsa e vera.
22. Tosto che con la Chiesa mossi i piedi,
23. a Dio per grazia piacque di spirarmi
24. l’alto lavoro, e tutto 'n lui mi diedi;
25. e al mio Belisar commendai l'armi,
26. cui la destra del ciel fu sì congiunta,
27. che segno fu ch'i' dovessi posarmi.
28. Or qui a la question prima s’appunta
29. la mia risposta; ma sua condizione
30. mi stringe a seguitare alcuna giunta,
31. perché tu veggi con quanta ragione
32. si move contr’al sacrosanto segno
33. e chi 'l s'appropria e chi a lui s’oppone.
34. Vedi quanta virtù l'ha fatto degno
35. di reverenza; e cominciò da l'ora
36. che Pallante morì per darli regno.
37. Tu sai ch'el fece in Alba sua dimora
38. per trecento anni e oltre, infino al fine
39. che i tre a' tre pugnar per lui ancora.
40. E sai ch’el fé dal mal de le Sabine
41. al dolor di Lucrezia in sette regi,
42. vincendo intorno le genti vicine.
43. Sai quel ch’el fé portato da li egregi
44.Romani incontro a Brenno, incontro a Pirro,
45. incontro a li altri principi e collegi;
46. onde Torquato e Quinzio, che dal cirro
47. negletto fu nomato, i Deci e ‘ Fabi
48. ebber la fama che volontier mirro.
49. Esso atterrò l’orgoglio de li Aràbi
50. che di retro ad Anibale passaro
51. l’alpestre rocce, Po, di che tu labi.
52. Sott’esso giovanetti trïunfaro
53. Scipïone e Pompeo; e a quel colle
54. sotto ‘l qual tu nascesti parve amaro.
55. Poi, presso al tempo che tutto ‘l ciel volle
56. redur lo mondo a suo modo sereno,
57. Cesare per voler di Roma il tolle.
58. E quel che fé da Varo infino a Reno,
59. Isara vide ed Era e vide Senna
60. e ogne valle onde Rodano è pieno.
61. Quel che fé poi ch’elli uscì di Ravenna
62. e saltò Rubicon, fu di tal volo,
63. che nol seguiteria lingua né penna.ì
64. Inver’ la Spagna rivolse lo stuolo,
65. poi ver' Durazzo, e Farsalia percosse
66. sì ch’al Nil caldo si sentì del duolo.
67. Antandro e Simeonta, onde si mosse,
68. rivide e là dov’Ettore si cuba;
69. e mal per Tolomeo poscia si scosse.
70. Da indi scese folgorando a Iuba;
71. onde si volse nel vostro occidente,
72. ove sentia la pompeana tuba.
73. Di quel che fé col baiulo seguente,
74. Bruto con Cassio ne l’inferno latra,
75. e Modena e Perugia fu dolente.
76. Piangene ancor la trista Cleopatra,
77. che, fuggendoli innanzi, dal colubro
78. la morte prese subitana e atra.
79. Con costui corse infino al lito rubro;
80. con costui puose il mondo in tanta pace,
81. che fu serrato a Giano il suo delubro.
82. Ma ciò che 'l segno che parlar mi face
83. fatto avea prima e poi era fatturo
84. per lo regno mortal ch'a lui soggiace,
85. diventa in apparenza poco e scuro,
86. se in mano al terzo Cesare si mira
87. con occhio chiaro e con affetto puro;
88. Ché la viva giustizia che mi spira,
89. li concedette, in mano a quel ch’i' dico,
90. gloria di far vendetta a la sua ira.
91. Or qui t’ammira in ciò ch’io ti replìco:
92. poscia con Tito a far vendetta corse
93. de la vendetta del peccato antico.
94. E quando il dente longobardo morse
95. la Santa Chiesa, sotto le sue ali
96. Carlo Magno, vincendo, la soccorse.
97. Ormai puoi giudicar di quei cotali
98. ch’io accusai di sopra e di lor falli,
99. che son cagion di tutti vostri mali.
100. L’uno al pubblico segno i gigli gialli
101. oppone, e l’altro appropria quello a parte,
102. sì ch'è forte a veder chi più si falli.
103. Faccian li Ghibellin, faccian lor arte
104. sott’ altro segno, ché mal segue quello
105. sempre chi la giustizia e lui diparte;
106. e non l’abbatta esto Carlo novello
107. coi Guelfi suoi, ma tema de li artigli
108. ch’a più alto leon trasser lo vello.
109. Molte fiate già pianser li figli
110. per la colpa del padre, e non si creda
111. che Dio trasmuti l’armi per suoi gigli!
112. Questa picciola stella si correda
113. d’i buoni spirti che son stati attivi
114. perché onore e fama li succeda:
115. e quando li disiri poggian quivi,
116. sì disvïando, pur convien che i raggi
117. del vero amore in sù poggin men vivi.
118. Ma nel commensurar d’i nostri gaggi
119. col merto è parte di nostra letizia,
120. perché non li vedem minor né maggi.
121. Quindi addolcisce la viva giustizia
122. in noi l’affetto sì, che non si puote
123. torcer già mai ad alcuna nequizia.
124. Diverse voci fanno dolci note;
125. così diversi scanni in nostra vita
126. rendon dolce armonia tra queste rote.
127. E dentro a la presente margarita
128. luce la luce di Romeo, di cui
129. fu l’ovra grande e bella mal gradita.
130. Ma i Provenzai che fecer contra lui
131. non hanno riso; e però mal cammina
132. qual si fa danno del ben fare altrui.
133. Quattro figlie ebbe, e ciascuna reina,
134. Ramondo Beringhiere, e ciò li fece
135. Romeo, persona umìle e peregrina.
136. E poi il mosser le parole biece
137. a dimandar ragione a questo giusto,
138. che li assegnò sette e cinque per diece,
139. indi partissi povero e vetusto;
140. e se 'l mondo sapesse il cor ch’elli ebbe
141. mendicando sua vita a frusto a frusto,
142. assai lo loda, e più lo loderebbe”
|
|
Pagina 12