La Divina Commedia

Opera virtuale di Gianni Latronico

CANDË XIII DÙ PARAVËJSË

1. Së pòtë ‘mmaggënä cë bbèn dësìdërë
2. ccè ccà jë mò vëdìbbë ( tënnèlë à méndë
3. òmméndrë ca jë dëjkë cùmë fèrma ròccë)
4. quìnëcë stèddë ca ën dëvèrsë vànnë
5. u cìëlë ravvìvënë dë tànda sarèjnë
6. ca suvèrchjë dë l’àlmë ognè ddënzëtätë
7. ëmmàggënë cùdu càrrë àw quälë u lìëttë
8. abbàstë dù nùëstrë cìëlë e nòttë e jùërnë
9. ssë k’àw ggëjr dù tëmòwn nòn tramòndë
10. ëmmàggënë la vòckë dë cùdu cùërnë
11. k’accuménzë ‘mpùndë dë l’àssë tërréstrë
12. àw quälë la prëjma ròtë aggëjrë attùrnë
13. avè fàttë dë sè stèssë dùë sègnë ‘ngìëlë
14. cùmë facètt Arjànn a fìgghjë dë Mënòssë
15. quànnë sëndèttë dë mòrtë u ggélë
16. e l’ëwnë andò l’òldë avè lë ràggë sëwë
17. e tùtt’e ddëw aggëràrsë ‘nmòdë tälë
18. ca jëwn scèssë àw prëjm e l’òldë àw pòj
19. e add’avè quäsë l’òmbrë dë la vèjra
20. costèllazzjòwnë e ddë la dòppja dànzë
21. k’aggëräv attùrn àw pùndë ndò jérë jë
22. poj ca jé ttàndë jòldrë la nòstrë usànzë
23. quànd’òldrë dàw muwméndë la Chjänë
24. së mòvë u cìëlë ca tùttë l’òldë avànzë
25. Ddä nòn së candò Bàckë e nnè Pèjänë
26. ma trè përsòwnë ën dëvëjna natëwrë
27. e ndò na përsòwnë jèddë e l’umänë
28. Facèrn u cànd e u ggëjrë u gjùst tìëmbë
29. e së rëwulgèrn a nëw kìëd sànd lëwmë
30. cundìëndë dë passä dë këwrë ën këwrë
31. Rumbètt u sëlénzj andè këngjòndë vjätë
32. dòppë la lëwscë ndò l’ammërèvëla vëjtë
33. dù pawrìëddë dë Ddëj më fòw cundätë
34. e dëcètt:”Quànn l’ëwna pàgghjë jé trëjtë
35. quànn a sëmménda sòw jé ggjä mmëjsë
36. a vàttë l’òldë u dòlgë amòwrë m’ënvëjtë
37. Tù crëjtë k’andò u pìëttë andò la còstë
38. së tëròw pë ccrëjä la bbèlla fàccë
39. u pëccät dë la quäl a tùtt’u mùnn còstë
40. e ndò cùdë ca trafìttë prëmë da la làngë
41. e dòpp e pprëjm a ttùttë suddësfacèttë
42. ca d’ognè ccòlpë vèngë a vëlànzë
43. quandùnghë à natëwrë umänë jé lècëtë
44. avèj dë lëwmë tùttë fòssë ‘nfëwsë
45. da cùdu valòwr ca l’ëwn e l’òldë facèttë
46. e pë ckìëss ammëjrë ccè ck’égghjë dìttë
47. quànnë dëcìbbë ca nòn avèttë sëcòndë
48. u bbénë achjwsë andò la quìnda lëwscë
49. Mò jàprë l’òcchjërë a ccè ccà të rëspònnë
50. e hà vëdèj u crèjtë tëw e lë paròlë mèjë
51. ndà vërdätë fàrsë cùmë cèndrë ‘ntòndë
52. Ccè ccà nò mòr e ccè ccà nò pòtë murëjë
53. nò jjé cë nòn vàmbë dë kèd’idéjë
54. ca parturìsh amànnë nùëstrë sëgnòwrë
55. pëcké kèda vëjva lëwscë ca s’ënnéssë
56. dàw sëw lucéndë ca nòn së dësunìshë
57. da jìdd nnè da l’amòwrë k’ën lòrë s’ëndrèjë
58. pë ssëwa buntätë i ràggë sëw awnìshë
59. quäsë spëcchjätë andò nòvë sussësténzë
60. fìgnë cë atèrnaménd në rést shkìtt jëwnë
61. Da quä së në shènn affìgn a l’ùtëma puténzë
62. sòttë d’àttë ën àttë tàndë dëvëndànnë
63. ca cchjù nò ffäscë ca còrtë cundëngénzë
64. e kìëssë cundëngénzë jë pénzë ca sòndë
65. lë còwsë ‘ngënëtätë ca fäscë nàshë
66. k’a sëmménd o sénz u cìël ën muvëméndë
67. A matèrjë dë kìëssë e cë la pòrtë nnànzë
68. nò stä dë nù mòdë e pë kìëss sòtt u sègnë
69. ëdéjälë cchjù pìckë o cchjù assä tralëwscë
70. pë ckìëssë succétë ca u stèssë jàrvë
71. sëcòndë la spécjë mìgghë o péscë frùttë
72. e vvëw nashëjtë kë ddëvèrsë ‘ngègnë
73. Cë fòssë appùndë a matèrjë furmätë
74. e ffòssë u cìël ën sëw vërtëwtë suprémë
75. la lëwscë dù suggèllë së mustrarëja tùttë
76. mà la natëwrë la dä sémbë appénë
77. dätë k’opèrèjscë cùmë fäscë l’artìstë
78. ca pussétë l’àrtë ma la mänë lë trémë
79. Pèrò cë u càll amòwrë la chjära vìstë
80. dù prëjmë vërtëwtë dëspònë e ssègnë
81. tùttë a përfëzzjòwnë quä s’acquìstë
82. Dassë fòw fàttë éggjä a tèrra dègnë
83. dë tùttë l’anëmäla përfëzzjòwnë
84. dassë fòw fàttë la Vèrgëna prénë
85. Dassë ca jë cumméndë tëwa pënjòwnë
86. pëcké l’umäna natëwrë nòn fòw mäjë
87. nnè addà jéss quälë fòw andò kìëd e dëwë
88. Mò cë jë nòn prëcëdèssë ‘nnànz cchjù
89. “Dùnghë cùmë fòw cùssë sénza pärë?”
90. dassë avìën accumënzäj lë paròlë tòwë
91. ma pëcké bén pärë ccè ccà nòn pärë
92. pìënz a ccë jérë e u mutëjvë ca u muwèttë
93. quànn fòw dìttë: ”Cìërk” a ddumannäjë
94. Nòn égghjë parlëtë dassë ca tù nòn pòzzë
95. bèn vëdèj ca jìdd fòw rré ca cërcòw sènnë
96. pë pputè jéssë nu rré brävë e bbùënë
97. nòn pë ssapè u nùmërë dë l’ëndëllëggénzë
98. ca mòvënë lë cìëlë quä ssòpë o cë necesse
99. kë ccundëngénd mä necesse hònna fä
100. nòn si est dare primum motum esse
101. o cë dù mìënzë cìërchjë së pòtë fä
102. trjànguël dassë ca nu rétt nòn avèssë
103. pë ckìëssë se ccè ccà dëcìbb e ssë nòtë
104. rëjäla puténzë e ccùdu vëdèj sénza pärë
105. andò u strälë dë mëja ‘ndänzjòwnë vàttë
106. e cë àw “surgètt” addrìzz l’ùëcchjë chjärë
107. të n’addunäj ca jë tënëj shkìtt rëspéttë
108. a lë rréj ca sò assä e lë bbùënë sò rärë
109. Kë ckèssa dëstënzjòwn pìgghj i paròlë mèjë
110. e dassë pùëtë stä kë ccùdë ca tù crëjtë
111. dù prëjmë attänë e ddù nùëstrë pjacèjrë
112. E cùss t’addà jéss sémb chjùmm a lë pìëtë
113. ca cùdë jé frà lë pàccë bbén abbàshë
114. e àw së e àw nò ca tù nòn vëjtë
115. pëcké cudë jé frà lë pàccë bbén abbàshë
116. ca sénza dëstënzjòwnë affèrmë e nnéjë
117. ndò l’ëwnë dassë cùmë ndò l’òldu pàssë
118. pëcké jìdd jàcchj ca cchjù vvòldë chjékë
119. u pënjòwnë curréndë ‘nfàlza vànnë
120. e ppò l’afféttë u ‘ndëlléttë attàckë
121. Angòr cchjù k’ënutëlménd da rëjp së pàrtë
122. pëcké nò ttòrnë täl e quälë jìdd së mòvë
123. cë pèskë avvaraméndë e nòn ténë l’artë
124. e dë kìëssë sò apèrtë àw mùnnë pròvë
125. Parmènëdë Mèlìssë Bùsë e jjàldrë
126. lë quälë scìvënë sénza canòsh u pòstë
127. dassë facèrn Sabbèlj Àrrëj e ckìëd pàccë
128. ca fòrnë cùmë spätë a lë scrëttëwrë
129. a rrénnë stòrtë lë drèttë sëmbjànzë
130. Nòn honna jéss lë ggéndë assä sëkëwrë
131. a ggjudëcäj dassë cumè ccùdë ca stëjmë
132. lë bjäd ncàmp prëjm ca sìën ammaturätë
133. ca jë égghjë vìstë tùttë u vìërnë prëjmë
134. i rëvëtälë mustràrsë pungìënd e fëròscë
135. dòppë purtä la ròsë sòwp a la cëjmë
136. e lëjòwnë vëdìbbë ggjä drèttë e vëlòwscë
137. travërsäj u märë ndùttë u sëw camëjnë
138. murëj a la fëjnë a la trasëwt la fòwscë
139. Nò crëdèss dònna Bèrtë o mba Martëjnë
140. pë vvëdè arrubbä jàldrë fä offèrtë
141. vëdèrlë dajìndrë àw cunzìgghjë dëvëjnë
142. pëcké cùd së pòt salvä e ccùd pòtë cadèjë”

La Divina Commedia

Opera virtuale di Gianni Latronico

CANTO XIII PARADISO

1. Imagini, chi bene intender cupe
2. quel ch’i' or vidi - e ritegna l’image,
3. mentre ch'io dico, come ferma rupe -
4. quindici stelle che 'n diverse plage
5. lo ciel avvivan di tanto sereno
6. che soperchia de l’aere ogne compage;
7. imagini quel carro a cu' il seno
8. basta del nostro cielo e notte e giorno,
9. sì ch’al volger del temo non vien meno;
10. imagini la bocca di quel corno
11. che si comincia in punta de lo stelo
12. a cui la prima rota va dintorno,
13. aver fatto di sé due segni in cielo,
14. qual fece la figliuola di Minoi
15. allora che sentì di morte il gelo;
16. e l’un ne l’altro aver li raggi suoi,
17. e amendue girarsi per maniera
18. che l’uno andasse al primo e l’altro al poi;
19. e avrà quasi l’ombra de la vera
20. costellazione e de la doppia danza
21. che circulava il punto dov’ io era:
22. poi ch’è tanto di là da nostra usanza,
23. quanto di là dal mover de la Chiana
24. si move il ciel che tutti li altri avanza.
25. Lì si cantò non Bacco, non Peana,
26. ma tre persone in divina natura,
27. e in una persona essa e l’umana.
28. Compié 'l cantare e 'l volger sua misura;
29. e attesersi a noi quei santi lumi,
30. felicitando sé di cura in cura.
31. Ruppe il silenzio ne' concordi numi
32. poscia la luce in che mirabil vita
33. del poverel di Dio narrata fumi,
34. e disse: “Quando l’una paglia è trita,
35. quando la sua semenza è già riposta,
36. a batter l’altra dolce amor m’invita.
37. Tu credi che nel petto onde la costa
38. si trasse per formar la bella guancia
39. il cui palato a tutto 'l mondo costa,
40. e in quel che, forato da la lancia,
41. e prima e poscia tanto sodisfece,
42. che d’ogne colpa vince la bilancia,
43. quantunque a la natura umana lece
44. aver di lume, tutto fosse infuso
45. da quel valor che l’uno e l’altro fece;
46. e però miri a ciò ch'io dissi suso,
47. quando narrai che non ebbe 'l secondo
48. lo ben che ne la quinta luce è chiuso.
49. Or apri li occhi a quel ch'io ti rispondo,
50. e vedräi il tuo credere e 'l mio dire
51. nel vero farsi come centro in tondo.
52. Ciò che non more e ciò che può morire
53. non è se non splendor di quella idea
54. che partorisce, amando, il nostro Sire;
55. ché quella viva luce che sì mea
56. dal suo lucente, che non si disuna
57. da lui né da l'amor ch’a lor s’intrea,
58. per sua bontate il suo raggiare aduna,
59. quasi specchiato, in nove sussistenze,
60. etternalmente rimanendosi una.
61. Quindi discende a l’ultime potenze
62. giù d’atto in atto, tanto divenendo,
63. che più non fa che brevi contingenze;
64. e queste contingenze essere intendo
65. le cose generate, che produce
66. con seme e sanza seme il ciel movendo.
67. La cera di costoro e chi la duce
68. non sta d’un modo; e però sotto 'l segno
69. ideale poi più e men traluce.
70. Ond’elli avvien ch’un medesimo legno,
71. secondo specie, meglio e peggio frutta;
72. e voi nascete con diverso ingegno.
73. Se fosse a punto la cera dedutta
74. e fosse il cielo in sua virtù supprema,
75. la luce del suggel parrebbe tutta;
76. ma la natura la dà sempre scema,
77. similemente operando a l’artista
78. ch’a l’abito de l’arte ha man che trema.
79. Però se 'l caldo amor la chiara vista
80. de la prima virtù dispone e segna,
81. tutta la perfezion quivi s’acquista.
82. Così fu fatta già la terra degna
83. di tutta l’animal perfezïone;
84. così fu fatta la Vergine pregna;
85. sì ch’io commendo tua oppinïone,
86. che l’umana natura mai non fue
87. né fia qual fu in quelle due persone.
88. Or s’i' non procedesse avanti piùe,
89. ’Dunque, come costui fu sanza pare?’
90. comincerebber le paro le tue.
91. Ma perché paia ben ciò che non pare,
92. pensa chi era, e la cagion che 'l mosse,
93. quando fu detto ‘Chiedi’, a dimandare.
94. Non ho parlato sì, che tu non posse
95. ben veder ch’el fu re, che chiese senno
96. acciò che re sufficïente fosse;
97. non per sapere il numero in che enno
98. li motor di qua sù, o se necesse
99. con contingente mai necesse fenno;
100. non si est dare primum motum esse,
101. o se del mezzo cerchio far si puote
102. trïangol sì ch'un retto non avesse.
103. Onde, se ciò ch’io dissi e questo note,
104. regal prudenza è quel vedere impari
105. in che lo stral di mia intenzion percuote;
106. e se al ‘surse’ drizzi li occhi chiari,
107. vedrai aver solamente respetto
108. ai regi, che son molti, e ' buon son rari.
109. Con questa distinzion prendi 'l mio detto;
110. e così puote star con quel che credi
111. del primo padre e del nostro Diletto.
112. E questo ti sia sempre piombo a' piedi,
113. per farti mover lento com’ uom lasso
114. e al sì e al no che tu non vedi:
115. ché quelli è tra li stolti bene a basso,
116. che sanza distinzione afferma e nega
117. ne l’un così come ne l’altro passo;
118. perch’elli 'ncontra che più volte piega
119. l ’ oppinïon corrente in falsa parte,
120. e poi l ’ affetto l ’ intelletto lega.
121. Vie più che 'ndarno da riva si parte,
122. perché non torna tal qual e' si move,
123. chi pesca per lo vero e non ha l’arte.
124. E di ciò sono al mondo aperte prove
125. Parmenide, Melisso e Brisso e molti,
126. li quali andaro e non sapëan dove;
127. sì fé Sabellio e Arrio e quelli stolti
128. che furon come spade a le Scritture
129. in render torti li diritti volti.
130. Non sien le genti, ancor, troppo sicure
131. a giudicar, sì come quei che stima
132. le biade in campo pria che sien mature;
133. ch’i' ho veduto tutto 'l verno prima
134. lo prun mostrarsi rigido e feroce,
135. poscia portar la rosa in su la cima;
136. e legno vidi già dritto e veloce
137. correr lo mar per tutto suo cammino,
138. perire al fine a l ’ intrar de la foce.
139. Non creda donna Berta e ser Martino,
140. per vedere un furare, altro offerere,
141. vederli dentro al consiglio divino;
142. ché quel può surgere,e quel può cadere”